Informatief
Acupunctuur: achtergronden en wetenschap
Filosofische achtergronden en natuurwetenschappelijke verklaringen van de acupunctuur
Acupunctuur zoals het in het oude China is ontwikkeld, is gebaseerd op een energietheorie die gezien moet worden tegen de achtergrond van de Chinese filosofie. De Chinezen zagen de mens als onderdeel van de natuur. Het allesomvattende principe dat de voortgang van de wereld bepaalt werd Tao, de weg, genoemd. Alles op deze weg is aan veranderingen onderhevig. Zo wisselen de dag en de nacht, de seizoenen en ziekte en gezondheid. De contrasten die in de wereld om ons heen en in ons zelf te vinden zijn, worden gesymboliseerd door het Yin en het Yang.
Zo staat activiteit voor Yang en passiviteit voor Yin, zo ook warmte en kou, licht en donker, enz . In de mens circuleert de Tao als levensenergie Chi, in ‘kanalen’ (meridianen) die een relatie hebben met de organen. Het Yin/ Yang principe is ook in de mens te vinden: organen die actiever zijn (Yang) en die minder actief zijn (Yin), maar ook bij ziekte: ziekten die met koorts gepaard gaan worden Yang-ziekten genoemd, enz.
Yin en Yang
De meridianen en acupunctuurpunten
De aloude Chinese filosofie stelt dat voor de gezondheid een
harmonisch evenwicht in het lichaam en een ongestoorde energiestroom
noodzakelijk zijn. Deze energiestroom kan worden beïnvloed door
middel van naalden die in de huid worden gestoken (acus = naald,
punctura = prik ). Zo kan bijvoorbeeld pijn in een bepaald lichaamsdeel
als een te actief proces (te veel Yang) worden gezien dat geremd
moet worden. Er dient dan in specifieke acupunctuurpunten te worden
geprikt.
De acupunctuur is een onderdeel van de Chinese geneeskunde de TCM
(Traditional Chinese Medicine).
Deze bestaat uit een groot aantal diagnostische en therapeutische
systemen waaronder massages, oefeningen, het voorschrijven van kruiden,enz.
De acupunctuur zelf is in de loop der jaren zowel in als buiten
China sterk uitgebreid. Zo kent men bijvoorbeeld de Japanse schedelacupunctuur,
de Koreaanse handacupunctuur, maar ook in het Westen ontwikkelde
systemen als de ooracupunctuur, Elektroacupunctuur (EAV) en de elektrostimulatie
die bij operatieanaesthesie (pijnbestrijding) wordt gebruikt. De
tegenwoordig gebruikte systemen zijn zo divers en uitgebreid dat
er verschillende specialisaties zijn ontstaan.
Enkele acupunctuur punten en meridianen uit een hedendaags leerboek
Een acupunctuurbehandeling
Westers klinisch onderzoek
Hoe interessant het ook is om bij een therapeutische methode
een filosofische werkhypothese te gebruiken, voor Westerse artsen
die volgens wetenschappelijke lijnen hebben leren denken is dat
niet bevredigend. De laatste 30 jaar is er dan ook veel onderzoek
verricht naar de (klinische) werking van acupunctuur. Het aantal
publicaties over het effect van acupunctuur die de toets der kritiek
(gerandomiseerde dubbelblind gecontroleerde studies) kunnen doorstaan
breidt zich uit. (Ter Riet et al. 1989). Onderzoek naar westerse
maatstaven is vaak gecompliceerd omdat de acupunctuur gebruik maakt
van een ‘taal’ die niet te vertalen is in westerse termen.
Er zijn de laatste jaren diverse goede klinische onderzoeken verricht
waaronder een aantal promoties (Carlsson 2000, Kho 1991) die aangeven
dat acupunctuur een methode is die goed te gebruiken is bij een
groot aantal klachten. Bruikbaar in de zin dat de methode vrijwel
geen nadelige effecten kent en dus als alternatief kan dienen bij
therapieën waarbij medicijnen worden gebruikt.
Experimenteel onderzoek naar het effect van acupunctuur
Door onderzoek d.m.v. proefdieren is de kennis met betrekking
tot het effect van acupunctuur de laatste jaren aanzienlijk toegenomen.
Zo is het pijnremmend effect van acupunctuur (al of niet middels
elektrische stimulatie via het acupunctuurpunt) op experimenteel
opgewekte pijn goed aan te tonen. Hierbij is gebleken dat voor de
werking van acupunctuur een intact zenuwstelsel nodig is. Het pijnstillend
effect treedt o.a. op omdat er een aantal stoffen in het zenuwstelsel
worden gemaakt die pijndempend werken (endorfinen).
Ook bij mensen wordt er experimenteel onderzoek gedaan. Vooral het
verhogen van de pijndrempel is relatief gemakkelijk te onderzoeken.
Zo is al 25 jaar geleden gevonden dat een verhoging van de pijndrempel
kan worden veroorzaakt door acupunctuur bij prikkeling van de tanden
(Chapman 1977).
Het acupunctuurpunt
Bij talrijke volkeren over de hele wereld is het principe bekend
dat door prikkeling van de huid zoals massage, warmte enz, er een
effect in het inwendige bewerkstelligd kan worden. Deze relatie
is in het oude China via overleveringen en ervaringen tot een systeem
geworden. Omdat verkeerd functionerende organen ook veranderingen
aan de huid teweeg kunnen brengen is dit systeem uitgebreid tot
een geneesmethode waarbij het herkennen van symptomen het stellen
van diagnoses en de therapie een geheel gingen vormen: de acupunctuur.
De oude Chinezen spraken bij het acupunctuurpunt van “een manifestatie
van energie”. Het acupunctuurpunt was bij uitstek een geschikte
plaats om deze energie te veranderen. Ook werd ontdekt dat een aantal
van deze punten een vergelijkbare werking hadden. De verbindingslijn
tussen deze punten werd een meridiaan genoemd. De plaats waar de
acupunctuurpunten liggen is nauwkeurig omschreven en in een acupunctuuratlas
te vinden.
Westers onderzoek naar het bestaan der acupunctuurpunten heeft diverse
feiten naar voren gebracht. Zo zijn er aanwijzingen dat het acupunctuurpunt
op microscopisch niveau een microperforatie is van de oppervlakkige
laag van het lichaam. Hierdoor gaan een door bindweefsel omgeven
zeer klein zenuwtje en bloedvaatje naar oppervlakkiger gelegen delen
van de huid (Heine 1988).
De vaatzenuwbundel van Heine
Ook blijkt dat het acupunctuurpunt t.o.v. een willekeurig deel van de huid een groter gehalte aan receptoren bezit. Receptoren zijn onderdelen van het zenuwstelsel die door prikkeling ervan informatie (bijvoorbeeld tast of pijn) van de huid naar de hersenen brengen (Kellner 1966).
Zenuwbanen
Een opmerkelijke eigenschap van de acupunctuur is dat er dikwijls
naalden in de huid worden gestoken die op een zekere afstand liggen
van de plaats van de klacht. De verklaring van de traditionele Chinese
geneeskunde ligt in de verandering van de energiestroom (Chi) die
via de meridianen de klacht beïnvloeden. Zo kunnen klachten die
ontstaan door een overmaat aan energie (Yangklachten) worden beïnvloed
door deze energie te remmen door bepaalde punten te prikken die
remmend werken. Deze punten liggen dan op afstand van de plaats
van de klacht. Zo kan bijvoorbeeld door een dam in de rivier (meridiaan)
te leggen stroomafwaarts minder water (energie) stromen. Maar ook
andersom: bijvoorbeeld bij vermoeidheidsklachten, te weinig functie
van bepaalde organen en ook bij sommige psychologische klachten
(Yinklachten) kan men door stimulerend te prikken de functie verbeteren
(stroomopwaarts van de dam hoopt het water zich op).
In het moderne Westen is het acupunctuureffect op een afstand van
de plaats waar de klacht is gelokaliseerd lang een discussieonderwerp
geweest. Zoals hierboven al gezegd is ook dit een aanwijzing dat
het zenuwstelsel bij de acupunctuur een rol speelt. Zo blijkt dat
het pijnstillend effect van acupunctuur verdwijnt als de zenuw die
van dit punt naar het ruggenmerg loopt door een pijnblokkerend middel
per injectie wordt uitgeschakeld (Chiang 1973).
Uit bovenstaande zou kunnen worden afgeleid dat acupunctuur alleen
voor pijnklachten wordt gebruikt. Dit is zeker niet het geval. Pijnbestrijding
leent zich echter wel tot gemakkelijk onderzoek naar de werking
van de acupunctuur. Door acupunctuur is het mogelijk afwijkingen
en functieverlies van organen te verbeteren en ook klachten van
psychologische aard zijn beïnvloedbaar. Ook hier geldt dat de prikkel
van de plaats van de naald via het zenuwstelsel een effect op afstand
kan hebben tot in de hersenen toe.
De relatie tussen de diagnose en de keuze der acupunctuurpunten
Hoe komt men bij het toepassen van de acupunctuur tot de keuze
van de punten die worden gebruikt?
In het oude China werden hiervoor diverse methoden gebruikt. Zo
kende men de tong-, buik- en pols diagnostiek. Het laatste is een
veelgebruikte techniek om de ‘energiestand’ van het lichaam te diagnostiseren.
Hierbij wordt op speciale wijze de druk in de pols gevoeld.
De polsdiagnostiek
Deze methoden worden nu nog steeds gebruikt. Hierdoor kan men
te weten komen of er een energie overschot (Yang)of energie tekort
(Yin) in het lichaam is. Het aantal acupunctuurpunten dat worden
gebruikt is hiervan afhankelijk.
In het Westen wordt de puntenkeuze anders bepaald. Hierbij wordt
gebruik gemaakt van de kennis van de bouw van het lichaam zoals
die tijdens de embryonale periode is aangelegd. Tijdens de ontwikkeling
is het lichaam nog in primitieve eenheden opgebouwd die segmenten
worden genoemd.
De segmenten in het embryonale stadium
Deze segmenten bestaan uit onderdelen (huid, spier, gewricht, orgaan) die een bepaalde samenhang hebben en die via het zenuwstelsel onderling worden verbonden. Deze samenhang blijft het hele leven bestaan en bij de toepassing van de acupunctuur wordt hiervan gebruik gemaakt.
De segmentale samenhang
Zo kunnen door zorgvuldig onderzoek van de onderdelen van het segment plaatsen waar een teveel (overprikkeling) of te weinig (onderprikkeling) aan activiteit bestaat,worden gelokaliseerd. Dit heeft een direct gevolg voor de keuze van de acupunctuurpunten die moeten worden aangeprikt. (Bekkering en van Bussel 1998).
Hoe vindt een behandeling plaats?
Acupunctuur is een onderdeel van de Chinese geneeskunde en dient
daarom niet los daarvan te worden gezien. Maar acupunctuur is ook
een onderdeel geworden van de hedendaagse Westerse gezondheidszorg.
Dit maakt het moeilijk om een eenduidige beschrijving te geven van
wat er in de spreekkamer uiteindelijk geschiedt. In ieder geval
wordt er na het stellen van de diagnose een aantal acupunctuurpunten
geprikt die al of niet met de hand of elektrisch worden gestimuleerd.
Dit is vrijwel pijnloos. Meestal is het zelfs zo dat pijnlijk prikken
wordt ontraden omdat er dan geen goed therapeutisch effect plaatsvindt.
Dan blijft de patiënt terwijl de naalden in de huid blijven een
tijd (20 minuten) lang liggen om het acupunctuureffect goed te laten
inwerken. Acupunctuur is een ‘natuurlijke’ therapie, dus onaangename
gevolgen zijn niet te verwachten. Soms kan door het ontspannend
effect en de daling van de bloeddruk een zwaar gevoel (teh chi)
ontstaan. Dit wordt in het algemeen als prettig ervaren. Topsport
wordt in het algemeen vlak na de behandeling ontraden.
Acupunctuur kan in het algemeen met diverse andere (alternatieve
of reguliere) therapieën worden gecombineerd. Het gebruik van geneesmiddelen
is geen beletsel voor het toepassen van acupunctuur.
Maatschappelijke aspecten.
Acupunctuur is van oorsprong een Chinese geneesmethode gestoeld op een zeer oude overlevering. Door de tijden heen is de acupunctuur altijd blijven bestaan. Het is dan ook niet meer weg te denken uit de Nederlandse gezondheidszorg. De NAAV (Nederlandse Artsen Acupunctuur Vereniging) verzorgt al 25 jaar cursussen voor artsen waarvan het certificaat door de ziektekostenverzekeraars en het ziekenfonds wordt erkend.
het logo van de Nederlandse Artsen Acupunctuur
Vereniging
Het gevolg is dat patiënten die door artsen, die bij de NAAV
zijn aangesloten worden behandeld, de kosten (deels) vergoed krijgen
door de ziektekostenverzekeraars en het ziekenfonds. Acupunctuur
is een geneesmethode die alle aspecten van de geneeskunst omvat.
Dit houdt in dat er diagnoses worden gesteld, therapie wordt toegepast
en dat er moet kunnen worden ingegrepen als het verloop van de behandeling
anders wordt dan verwacht. Daarom is de NAAV van mening dat acupunctuur
het veiligst is in handen van artsen. De Nederlandse arts is op
wetenschappelijke wijze opgeleid en zal zich beter thuis voelen
bij een westerse verklaring van de acupunctuur. Toch is het bijzonder
dat een methode afkomstig uit een cultuur die zo anders is dan de
onze een plaats heeft weten te veroveren in de Westerse gezondheidszorg.
R.G. van Bussel, arts ( 1945) heeft na zijn studie geneeskunde eerst
een aantal jaren als huisarts gewerkt. Daarna heeft hij zich gespecialiseerd
in een aantal additieve geneeswijzen zoals acupunctuur, neuraaltherapie
en manuele geneeskunde, die hij nu al meer dan 20 jaar beoefent.
Hij is zeven jaar voorzitter geweest van de Nederlandse Artsen Acupunctuur
Vereniging (NAAV), en vice-voorzitter van de International Council
of Medical Acupuncture and Related Therapies (ICMART). Hij is als
docent verbonden aan de door de NAAV verzorgde cursussen voor artsen
en tandartsen en heeft diverse artikelen op het gebied van de acupunctuur
gepubliceerd. Hij is gespecialiseerd in de segmentale acupunctuur
en geeft over dit onderwerp workshops in binnen- en buitenland.
Literatuur
Bekkering R., Bussel R.van 1998. Segmental acupuncture 105-135
in: Filshie, J, White A. (eds). Medical Acupuncture. A Western Scientific
Approach. Churchill Livingstone.
Carlsson C.P.O. 2000 Long term effects of acupuncture. Thesis University
of Lund Sweden
Chapman C.R. et al 1977. Effects of intrasegmental electrical acupuncture
on dental pain: Evaluation by threshold estimation and sensory decision
theory. Pain 3: 213-227
Cheng R.S.S., Pommeranz B.H. 1980. Electroacupuncture analgesia
is mediated by stereospecific opiate receptors and is reversed by
antagosists of Type I receptors. Life Sciences 26: 631-638
Filshie J. and White A. 1998. Introduction 3-9 In: Filshie, J, White
A. (eds). Medical Acupuncture. A Western Scientific Approach. Churchill
Livingstone
Kellner G 1966. Bau und Function der Haut Dtsch Zschr Akup 3:1-31.
Kho H.G. 1991. Acupuncture in anaesthesia and surgery. Thesis University
of Nijmegen Holland
Heine 1988. Anatomische Stuktur der Akupunkturpunkte. Dtsch Ztschr
Akup 31:26-30
Pommeranz B 1986. Scientific basis of acupuncture. 20-26 In Stux
G Pommeranz B Acupuncture Textbook and Atlas. Springer Verlag Berlin/Heidelberg
Ter Riet et al, 1989. Oorsprong en werkingsmechanismen van acupunctuur.
Huisarts en Wetenschap 32: 170-18
terug
naar overzicht Informatief
